سه شنبه08142018

Last updateیکشنبه, 16 فوریه 2014 6pm

ادوارد چمبرلين

ادوارد چمبرلينادوارد چمبرلین، سال 1899 در یکی از شهرهای ایالت واشینگتن به‌نام "لاکانز" در آمریکا به‌دنیا آمد و در ژوئیه 1967 در کمبریج، ایالت مساچوستس، دیده از جهان فرو بست.[1] وی در شهر آیوا به دبیرستان رفت و از دانشگاه آیوا در سال 1921 فارغ­التحصیل شد. پس از دریافت مدرک فوق لیسانس از دانشگاه میشیگان، در سال 1922 وارد دانشگاه هاروارد شد و دوره دکترا را زیر نظر آلین یانگ در هاروارد گذراند. وی پایان­نامه خود را در موضوعاتی که در نهایت به انتشار کتابش انجامید، اختصاص داد و اشاره­ای به بحث­های مارشال و طرفداران وی کرد. او بعد از فارغ التحصیلی در سال 1927، درهمان دانشگاه تدریس را آغاز کرد و به‌استثنای زمان جنگ که با اداره خدمات استراتژیک ایالات متحده همکاری می­کرد و نیز یک سال بعد از جنگ که به‌عنوان استاد مهمان دانشگاه پاریس به‌تدریس پرداخت، بقیه عمر خود را در دانشگاه هاروارد گذراند. او رئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه هاروارد در سال­های "عصر طلایی (1935-1943)" دانشکده اقتصاد بود، یعنی زمانی‌که اقتصاددانان معروفی همچون الوین هانسن (Alvin Hansen 1887-1975)، واسیلی لئون‌تیف (Wassily Leontief 1906)، ادوارد نیلسون (Edward Denilson)، جوزف شومپیتر (Joseph Shumpeter) و فرانک توسیگ (Frank Taussig) در آنجا تدریس می‌کردند.[2] او علاوه‌بر آن در سال‌های 1948 تا 1958 سردبیری  مجله داخلی دانشگاه هاوارد تحت عنوان « فصل­نامه اقتصاد» را نیز به‌عهده داشت. چمبرلین مدارج افتخاری متعددی در دهه1950 از دانشگاه‌های مختلف گرفت و در سال 1965 به‌عنوان عضو ممتاز انجمن اقتصاددانان آمریکا برگزیده شد.[3]

 

آثار و نقش چمبرلین در اقتصاد

چمبرلین در دهه 1930 و 1940 مقاله‌های بسیاری درباره جنبه­های خاص نظریه رقابت انحصاری منتشر کرد. "نظریه رقابت انحصارگرایانه" را، که بر پایه­ی رساله­ی دکترایش استوار بود، در1933 انتشار داد. چاپ هشتم آن نیز در سال 1962 منتشر شد.[4] این کتاب چند ماه پیش از کتاب اقتصاد رقابت ناقص (Economics of Imperfect Competition) جون رابینسون (Joan Robinson: 1903-1983) منتشر شد و چمبرلین بقیه زندگی خود را صرف پالایش کتاب خود و نیز مبارزه با این باور کرد که هر دو کتاب صرفا حالات خاصی از اقتصاد خرد جدید است. برای سالیان دراز، تأکید وی بر اینکه تفاوت‌های بنیادی بین روش وی و خانم رابینسون وجود دارد، از طرف اقتصاددانان به مسخره گرفته می­شد. به­ویژه به‌نظر می‌رسد که با ظهور و تقویت اقتصاد کینزی، اقتصاد خرد به دوران افول خود نزدیک شده است؛ اما زمان، به‌نفع چمبرلین تغییر کرد. تحلیل عمیق وی از تبلیغات، ناهمگن بودن محصولات و امتیازات مکانی، یعنی آن دسته از ویژگی‌های بنگاه­های تولیدی جدیدی که نمی­توانست به‌وسیله نظریه رقابت کامل یا انحصار کامل توضیح داده شود، به‌تدریج همکاران اقتصاددان وی را متقاعد ساخت؛ که نظریه رقابت انحصاری، واقعا متفاوت از نظریه رقابت ناقص است.

هنگامی که وی در سال 1968 درگذشت، شمار بسیاری از اقتصاددانان برجسته مقالاتی را در کتاب "تأثیرات رقابت انحصاری" به افتخار وی به‌رشته تحریر درآوردند و ویراستار کتاب اعلام داشت که کتاب "نظریه رقابت انحصاری" در حد کتاب نظریه عمومی کینز، یکی از مهم­ترین کتاب‌های اقتصادی قرن بیستم است. کتاب دیگر وی با نام "به‌سمت نظریه عمومی­تر ارزش" است که در سال 1957منتشر شد. این کتاب، شامل شانزده مقاله از مهم­ترین نظریه‌های ارزش است.[5] کتاب دیگری که در واقع "مجموعه ویراستاری‌شده انحصار و رقابت و تنظیم آن­ها" است، در سال (1954) منتشر شد. در مجموع می­توان بیان نمود که زندگی او وقف نظریه سازمان صنعتی و نظریه بنگاه تجاری شد؛ مباحثی که او در سال­های پایانی دهه 1920 با رساله دکترایش در آن­ها پیش­گام شده بود.[6] نکته جالب توجه در اندیشه چمبرلین این است که با وجود نقد فروض رقابت کامل در جهان واقعی، در عین حال او نیز از همان شیوه تحلیلی و فروض کلی نهایی­گرایان و مارشال استفاده می­کند و در بررسی خود، ابزار و عنصر (نهایی) را به‌کار می­برد. هزینه نهایی، درآمد نهایی و بهره­وری نهایی از این نمونه‌ها است.[7]

 

رقابت ناقص

فروض و تعاریف خاص وی از عوامل مرتبط در نظریه از قرار زیر است:

1. شالوده­ی نظریه­ی مزبور، رفتار عقلایی در تعیین قیمت و ستانده، یعنی بیشینه­سازی سود است؛ که تحت تأثیر دو عامل قرار دارد: منحنی تقاضا که بنگاه تجاری هیچ کنترلی بر آن ندارد و منحنی‌های هزینه­ی بنگاه که کنترل محدودی بر آن دارد (اگرچه بر قیمت­های عامل که مبتنی بر آنند، کنترلی ندارد).

2.  کالا عبارت از جنس مصرفی است؛ که حد آن به­طور دل­خواه تعیین می­شود.

3.  بنگاه تجاری مؤسسه‌ای است که کالایی واحد را تولید می­کند.

4.  صنعت، گروهی از بنگاه­های تجاری است، که کالایی واحد را تولید می­کند.

5. منحنی تقاضا، فهرستی از قیمت­ها است، که مقادیر گوناگون یک کالا در دوره­ی زمانی معین در بازار به آن قیمت­ها خریداری می­شود.

6.  منحنی عرضه، مبین مقدار ستانده­ای است، که در دوره­ی زمانی معین، به قیمت­های مشخص موجود است.[8]

7.  هزینه نهایی، مقدار هزینه افزوده‌شده به هزینه کل است، زمانی‌که یک واحد به محصول تولیدی اضافه شود.

8.  درآمد نهایی، درآمد افزوده شده به درآمد کل است، زمانی‌که یک واحد به فروش اضافه شود.

9.  بهره­وری نهایی، مقدار بهره­وری افزوده شده به تولید کل است، زمانی‌که یک واحد به نهاده اضافه شده باشد.[9]

10.  قیمت اسمی، عبارت از قیمت کالا به پول است؛ با این تعریف بین قیمت واقعی و اسمی کالاها تفاوت ایجاد می­شود.[10]

رقابت انحصاری از نظر چمبرلین، بازاری است که مابین بازار انحصار کامل و رقابت کامل قرار دارد. به‌عبارت دیگر، در جهان واقعی، به ساختار­هایی از بازار برمی­خوریم که نه کاملا انحصاری هستند، نه کاملا رقابتی؛ در نتیجه، یک ساختار مستقل و سومی بروز می­نماید و آن رقابت انحصاری است. وی معتقد است که چون کالاهای تولیدشده، نامتجانس است، وضعیت رقابت انحصاری به واقعیت نزدیک‌تر است. این عدم تجانس، ممکن است به‌دلیل جنس کالا، بسته­بندی کالا، رنگ و طرح آن و یا تبلیغات برای فروش کالا مطرح باشد. در بازار رقابت انحصاری، تعداد خریداران و فروشندگان زیادند؛ به‌طوری‌که هر بنگاه، مقدار کمی از کالا در بازار را تولید می­کند. در این بازار، تعداد تولیدگنندگان به‌اندازه بازار رقابت کامل نیست؛ در نتیجه بازار در شرایط رقابت انحصاری، به‌دلیل اینکه کالا­ها در این بازار نامتجانس هستند، از دو نظر محدود می‌گردد: اول ورود به بازار تا اندازه­ای محدود است و دوم در هر صنعت، کنترل قیمت تا اندازه­ای وجود دارد و در نتیجه هزینه تبلیغات محسوس است.[11]

چمبرلین برای توضیح این نظریه، بیان می­دارد که در این بازار­ها، قیمت با هزینه ­نهایی برابر نبوده، بلکه بالاتر از آن است. در شرایط رقابت کامل، وقتی هزینه نهایی با درآمد نهایی برابر می‌شود، در واقع قیمت کالا نیز با آن­­ها برابر است؛ اما در رقابت انحصاری و یا هر نوع ساختار غیر رقابت کامل، با وجودی‌که رفتار بنگاه با تساوی درآمد نهایی سازگار است، اما هزینه نهایی با قیمت برابر نبوده، بلکه قیمت بالاتر از آن است.[12]

 

تعادل رقابت ناقص در کوتاه­مدت و بلند­مدت

اگر فعالیت تولیدی یک بنگاه را در بازار رقابت انحصاری در نظر بگیریم، این بنگاه در کوتاه­مدت ( با توجه به نمودار زیر) در نقطه Q در تعادل خواهد بود. در این وضعیت، تولید بنگاه برابر با میزان OC و قیمت آن برابر با OE است. از آنجاکه در این سطح تولید، درآمد متوسط (AR) به‌میزان FE بیشتر از هزینه متوسط (AC) است، سود اقتصادی یا غیرعادلانه مثبت و میزان آن، برابر با FEQH است. در بلندمدت، اگر مدیر بنگاه بخواهد سود خود را بالا ببرد، ممکن است قیمت را کاهش داده و مقدار OG را تولید کند. در این صورت تعادل بلندمدت در نقطهQ'  خواهد بود. اما این پیش­بینی لزوما صحیح به‌نظر نمی­رسد؛ فروش بیشتر بنگاه موردنظر، فروش دیگر بنگاه‌ها را در صنعت تحت تأثیر قرار می­دهد و به آنها زیان می­رساند. از این‌رو آنها نیز قیمت­ها را کاهش می­دهند و dd' به‌وضع پایین­تری انتقال می­یابد (d'd') و در نقطه R با منحنی هزینه متوسط مماس می­شود. در این نقطه، قیمت با درآمد متوسط و هزینه متوسط برابر می­شود؛ در نتیجه سود اقتصادی از بین رفته و صنعت در شرایط رقابت انحصاری در تعادل بلندمدت قرار می­گیرد.

 

رقابت انحصاری و بازدهی توزیع

در شرایط رقابت کامل، بنگاه برای به حداکثر رساندن سود، با در نظر گرفتن قیمت نیروی کار، تا حدی به استخدام نیروی کار می­پردازد که محصول نهایی نیروی کار برابر با قیمت نسبی باشد و از آنجایی‌که در شرایط رقابت کامل، قیمت کالا برابر با درآمد نهایی خواهد بود، در نتیجه بنگاه می‌تواند بدون تغییر در قیمت (افقی بودن منحنی تقاضا)، تولید خود را بیشتر کند. اما در بازار رقابت ناقص به‌لحاظ شیب­دار بودن منحنی تقاضا (به‌دلیل همگن نبودن کالاها) و همچنین به‌خاطر بیشتر بودن قیمت کالا از درآمد نهایی آن (چون منحنی درآمد نهایی زیر منحی تقاضا قرار دارد)، بنگاه می‌تواند فشاری را از طریق قیمت اضافی کالا نسبت به هزینه نهایی آن به مصرف­کننده وارد کند و در نتیجه آنها قیمت بیشتری را برای خرید کالا بپردازند. برای همین اگر قرار باشد تولید بنگاه زیاد­تر گردد، سود بنگاه نیز (تا نقطه تماس درآمد متوسط و هزینه متوسط )افزایش می­یابد. [13]

 

اشکالات نظریه رقابت ناقص چمبرلین[14]

1. نظریه یادشده در ابتدا بحث­های بسیاری برانگیخت و در پی آن جرح و تعدیل­هایی که از نظر تجربی و نظری صورت گرفت، باعث شد تا مفهوم کالا، بنگاه تجاری، صنعت در جهانی که کالاهای متفاوت در جهانی که کالاهای متفاوت بر آن سلطه داشت، بیش از پیش مبهم شود. نظریه مورد بحث از آن‌چه تعیین‌کننده قیمت‌های بازاری کالاها بود، به آن­چه در پی توضیح تک­تک بنگاه­های تجاری درباره قیمت و ستانده بود، تغییر یافت.

2. پرداختن به مسائل تعادل جزیی، با وابستگی متقابل بین منحنی­های هزینه دیگر بنگاه­های تجاری از طریق بازار عامل مشکل­تر شد. منحنی­های تقاضا نیز، وقتی کالا­های متفاوت در یک صنعت جایگزین­های نزدیکی داشتند و بازیابی و تبلیغات به شدت رواج داشت، از استقلال برخوردار نبودند.

3. شکل­های منحنی­­­­­های هزینه (AC) و تقاضا (AR) شدیدا مورد بحث­ و­­­ جدل قرار گرفت و به این وسیله، رهیافت­های مختلفی را در نظریه برانگیخت.

4. تحلیل­های بیشینه­سازی سود از طریق قاعده مارژینالیستی (MC=MR) به‌عنوان آن­چه براساس رفتار بازرگانی مشهود غیر­واقع­گرایانه است، مورد انتقاد قرار گرفت و انواع قیمت­گذاری هزینه کامل، یا هزینه عادی، با نظریه تمام عیار انحصار چندجانبه تدوین شده توسط جمعی از نظریه‌پردازان (از جمله سوییزی، استیگلر، راتچایلد، سیلوس تابینی و سایرین ) که جایگزین آن شد، به‌نوبه خود، دیدگاه­هایی را در خرد بنیاد­های تحلیل پسا­کینزی (کالتسکی، کرگل و آیشنر) متبلور ساخت.

5. بیشینه­سازی سود نیز به‌عنوان بنیاد واقع­گرایانه برای تصمیم­گیری­های مربوط به ستانده و قیمت­گذاری که بنگاه­های تجاری اتخاذ می­کنند، مورد حمله قرار گرفت.

 

مقایسه­ی نظریات چمبرلین و جون رابینسون[15]

1. چمبرلین و رابینسون هردو به­خاطر پیشنهاد سرافا (Piero Sraffa: 1897-1983) مسئله­ی مهم را مورد بحث قرار می­دهند و آن اینکه چون مفروضات رقابت کامل با واقعیت انطباق ندارند، قابل قبول نیستند، در نتیجه فرضیه‌های جدیدی باید مورد بررسی قرار گیرند.

2.  چمبرلین و رابینسون هر دو نظریات خود را براساس این نکته که در صنایع سرمایه‌داری "رقابت قیمت" از بین رفته است، تحلیل می­کنند. چمبرلین سیستم رقابت انحصاری را مورد بررسی قرار می­دهد، در حالی‌که رابینسون بازار انحصار مطلق را تحلیل می­کند.

3. چمبرلین برای ساده کردن تحلیل خود فرض می­کند که کلیه­ی بنگاه­های تولیدی در گروه واحدی از بنگاه­های انحصاری دارای منحنی هزینه­ی یکسان هستند و این منحنی­ها، صرف­نظر از تعداد بنگاه­های تولیدی در گروه، در سطح ثابتی قرار می­گیرد. چمبرلین علاوه‌بر بررسی "تعادل گروهی بزرگ" که ماهیت بازار رقابت انحصاری را در دامنه­ی خود می­گیرد، مسئله­ی "تعادل گروهی کوچک" را که نمایشگر رفتار اقتصادی تولید­کنندگان کمتری در بازار است، معرفی می­نماید. حالت دوم در واقع الگوی "انحصار چندجانبه" است؛ که چمبرلین به بحث تحلیلی پیرامون آن نمی­پردازد. رابینسون نیز درباره­ی تعداد فروشندگان نظریه­ای ارائه نمی­دهد و با این فرض تلویحی که سایر بنگاه‌ها در یک گروه کوچک به تعادل رسیده­اند، وضعیت تعادل یک بنگاه را مورد بحث قرار می‌دهد. علاوه‌بر بررسی این وضعیت که در واقع انحصار کامل فروش است، رابینسون در مورد الگوی انحصار کامل خرید نیروی انسانی را بحث می‌کند. وی در این الگو معتقد است که نیروی انسانی تحت فشار استثمار اقتصادی کارفرما قرار می­گیرد.

 

________________________

پی نوشت ها:

[1]. واگی، جانی و گروئن وگن، پیتر؛ تاریخ مختصر اندیشه اقتصادی (از مرکانتیلیسم تا پول‌باوری)، ترجمه غلامرضا ارمکی، تهران، نی، 1387، چاپ اول، ص386.

[2]. بلاگ، مارک؛ اقتصاددانان بزرگ (قبل از کینز)، غلام‌علی فرجادی، تهران، وثقی، 135، چاپ اول، ص201.

[3] . بلاگ مارک، اقتصادانان بزرگ جهان ( شرح حال ، افکار، و آثار 220 اقتصاددان بزرگ جهان)، ترجمه حسن گلریز، تهران، نشر نی، 1375، چاپ اول، ص 48

[4]. واگی، جانی و گروئن وگن، پیتر؛ پیشین، ص386.

[5]. بلاگ، مارک؛ اقتصاددانان بزرگ (قبل از کینز)، ص200.

[6]. واگی، جانی و گروئن وگن، پیتر؛ پیشین، ص386.

[7]. دادگر، يدالله؛ تاريخ تحولات انديشه‌هاي اقتصادي، قم، انتشارات دانشگاه مفيد، 1383، چاپ اول، ص418.

[8]. واگی، جانی و گروئن وگن، پیتر؛ پیشین، ص387.

[9]. دادگر، يدالله؛ پیشین، ص418.

[10]. رابینز، لایوتل؛ تاریخ اندیشه اقتصادی، ترجمه غلامرضا آزاد ارمکی، تهران، نی، 1383، چاپ اول، ص206.

[11]. تفضلی، فریدون؛ تاریخ عقاید اقتصادی (از افلاطون تا دوره معاصر)، تهران، نی، 1375، چاپ دوم، ص281.

[12]. دادگر، یدالله؛ پیشین، ص418.

[13]. تفضلی، فریدون؛ پیشین، ص285-290.

[14]. واگی، جانی و گروئن وگن، پیتر؛ پیشین، ص389.

[15]. تفضلی، فریدون؛ پیشین، ص293- 295.

 

 

منبع

آمار بازدید تارنما

نمایش تعداد مطالب
837360

ما 26 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

ما را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

G+